Kompostowanie Bohashi to szybki i efektywny sposób na przetwarzanie resztek jedzenia w bogaty w składniki odżywcze kompost, który można wykorzystać chociażby w odżywianiu roślin doniczkowych i balkonowych. W przeciwieństwie do tradycyjnego kompostowania, Bokashi nie wymaga dostępu powietrza (jest to proces beztlenowy) i może być przeprowadzane w zamkniętym pojemniku. Pojemnik ten jest niewielkich rozmiarów, dzięki czemu może zmieścić się nawet w szafce kuchennej, np. pod zlewem.
Co to jest Bokashi i dlaczego Twój dom go potrzebuje?
Bokashi (z japońskiego: „fermentowana materia organiczna”) to beztlenowy proces przetwarzania odpadów kuchennych przy udziale efektywnych mikroorganizmów, który nie wydziela uciążliwych zapachów gnilnych. Jak się okazuje, kompostowanie jest możliwe również wewnątrz naszego mieszkania i to (od razu uprzedzę Twoje wątpliwości) bez nieprzyjemnych zapachów. To wszystko dzięki metodzie Bokashi, która wywodzi się z Japonii. Idea pochodzi z lat 80., gdzie profesor Teruo Higa odkrył, że odpowiednio dobrane mieszaniny mikroorganizmów mogą radykalnie przyspieszyć rozkład materii organicznej bez gnicia.
Fermentacja kontra gnicie: kluczowa różnica Tradycyjny kompostownik pracuje w procesie tlenowym czyli materia organiczna gnije, wydziela amoniak i przyciąga muszki. Bokashi działa odwrotnie: brak dostępu powietrza sprawia, że bakterie kwasu mlekowego przeprowadzają fermentację (ten sam proces, który tworzy kiszonki). Produktem jest kwas mlekowy, który hamuje rozwój pleśni patogennych i eliminuje drobnoustroje chorobotwórcze.
Jak działa kompostowanie Bokashi? Proces krok po kroku
Cały proces kompostowania według tej metody jest niezwykle prosty.
Krok 1. Zbieranie odpadów na kompost
Zaczynamy od pustego pojemnika specjalnie przeznaczonego do Bokashi (w internecie możemy kupić całe zestawy pojemników wraz z mieszanką startową). Do kompostownika Bokashi można wrzucać różnorodne odpady organiczne, takie jak resztki warzyw i owoców, skorupki jaj, fusy z kawy, a także produkty, które nie są zwykle kompostowane w tradycyjny sposób, np. mięso, ryby, nabiał, resztki gotowanego jedzenia, a nawet niewielkie ilości chusteczek higienicznych. Jedyne czego nie powinniśmy wrzucać do pojemnika to nadmierne ilości płynów i olejów oraz bardzo spleśniałego lub zgnitego jedzenia (jeden lekko nadgnity pomidor nie zakłuci całego procesu, jednak cały stos mocno zepsutego jedzenia już obojętny nie będzie).
Krok 2. Dodawanie otrąb Bokashi
Po dodaniu odpadów do pojemnika, należy je posypać specjalną sypką mieszanką Bokashi. To właśnie ona jest “zaczynem” całego procesu, gdyż zawiera efektywne mikroorganizmy (EM), które inicjują proces fermentacji. Mikroorganizmy te szybko rozkładają materiały organiczne, przekształcając je w sfermentowaną masę.
Krok. 3. Warstwowe układanie odpadów
Odpadki i mieszankę układamy warstwami. Co do zasady, każdą warstwę odpadków należy posypać niewielką warstwą mieszanki. Zbieramy odpadki wymieszane warstwowo z mieszkanką Bokashi do momentu wypełnienia pojemnika. W zależności od tego jak szybko uda nam się zgromadzić odpadki, na dole pojemnika zacznie się gromadzić płyn z masy kompostowej. Należy go odlewać za pomocą kranika zainstalowanego w pojemniku co 2-3 dni. Płyn ten możemy wykorzystać jako nawóz do roślin (w odpowiednim rozcieńczeniu) oraz… udrażniać nim rury (patrz krok 6.)
Krok. 4. Zamknięcie pojemnika
Jeżeli mamy już zapełniony pojemnik Bokashi, to czas go szczelnie zamknąć – w tej metodzie proces fermentacji zachodzi w warunkach beztlenowych. W takim środowisku mikroorganizmy efektywnie rozkładają odpady, jednocześnie minimalizując nieprzyjemne zapachy.
Krok. 5. Fermentacja
Proces fermentacji trwa zazwyczaj od 10 do 14 dni. W tym czasie odpady miękną i zmieniają się w półpłynną masę. W przeciwieństwie do tradycyjnego kompostowania, Bokashi nie wytwarza ciepła i nie wymaga przewracania kompostu. Nie wydziela również nieprzyjemnych zapachów.
Krok. 6. Zbieranie płynu Bokashi
W trakcie fermentacji w pojemniku gromadzi się płyn. Należy go odprowadzać za pomocą kranika w pojemniku co 2-3 dni płyn. Z jednego cyklu fermentacji w zależności od wielkości pojemnika możemy uzyskać od 10 do 60 małych kubeczków płynu Bokashi. Płyn ten po rozcieńczeniu z wodą (1:50) możemy używać do podlewania kwiatów doniczkowych lub ogrodu (na oko: do podlewania stosuje się 1 kubeczek na dużą konewkę). Co więcej nadmiar płynu możemy wykorzystać jako naturalny środek do udrożniania rur – wystarczy, że wlejemy go do zlewozmywaka lub umywalki.
Krok. 7. Zakopywanie sfermentowanych odpadów
Po zakończeniu fermentacji, sfermentowane odpady można zakopać bezpośrednio w ziemi lub dodać do tradycyjnego kompostownika. Po zakopaniu, odpady Bokashi rozkładają się w glebie w ciągu kilku tygodni, wzbogacając ją w substancje odżywcze i poprawiając jej strukturę. Warto jednak pamiętać, że masa kompostowa Bokashi na początku ma bardzo kwaśny odczyn, więc nie powinno się jej od razu stosować do nawożenia roślin. Co więcej, z tego powodu dołek do zakopania masy nie powinien znajdować się w bezpośrednim sąsiedztwie roślin ogrodowych (bezpieczny odstęp to minimum 25 cm). Utworzona ziemia kompostowa będzie nadawać się do użyźniania naszych upraw w momencie ustabilizowania się jej odczynu, czyli po ok. 3 tygodniach.
Jeżeli nie masz możliwości zakopania masy kompostowej, to możesz ją po prostu wyrzucić do pojemnika na odpady bio.
Zalety Bokashi
W kompostowaniu (a poprawniej fermentowaniu) Bokashi jest mnóstwo zalet. Po pierwsze możemy przeprowadzać je w każdych warunkach, nawet w niedużym mieszkaniu, ponieważ pojemnik Bokashi jest mały i co najważniejsze cały proces fermentacji nie wydziela nieprzyjemnych zapachów. Do procesu możemy używać resztek żywności, których do tradycyjnego kompostownika nie powinniśmy dodawać. Korzyści z tej metody czerpiemy aż kilkukrotnie:
- wykorzystujemy resztki i dajemy im “drugie życie”,
- zyskujemy cenny nawóz dla roślin,
- (jeżeli chcemy) otrzymujemy ekologiczny środek do udrażniania rur,
- masę po fermentacji możemy wykorzystać do użyźnienia ziemi.
A to wszystko przy tak niewielkim nakładzie pracy.
Statystyczna rodzina z dwójką dzieci wytwarza rocznie prawie 300 kg bioodpadów, które dzięki Bokashi mogą stać się darmowym, płynnym nawozem dla roślin balkonowych. Kompostowanie Bokashi to szybki i efektywny sposób na przetwarzanie resztek jedzenia w bogaty w składniki odżywcze kompost, który można wykorzystać chociażby w odżywianiu roślin doniczkowych i balkonowych. Z jednego 14-litrowego wiaderka uzyskasz od 10 do 60 porcji płynu, co pozwala zaoszczędzić kilkadziesiąt złotych rocznie na kupnych odżywkach.
Najczęstsze problemy z kompostem Bokashi: Jak interpretować pleśń?
Pojawienie się białego, puszystego nalotu na powierzchni to doskonały znak świadczący o prawidłowym przebiegu fermentacji, natomiast pleśń czarna lub zielona to sygnał ostrzegawczy.
- Biała pleśń: To promieniowce – pożyteczne mikroorganizmy. Nie usuwaj jej.
- Czarna/zielona pleśń: Oznacza dostęp powietrza lub zbyt dużą wilgotność. Spróbuj ratować system, dosypując grubą warstwę otrębów i uszczelniając pokrywę. Jeśli gnilny zapach jest intensywny, wsad należy wyrzucić.
Jeżeli chcesz jeszcze bardziej zgłębić temat i poznać praktyczne przepisy oraz porady na temat ekologicznego prowadzenia kuchni, to polecam Ci ebook „Kuchenny elementarz w duchu zero waste”. Znajdziesz w nim m.in. pomysły na tanie wdrożenie zasad zero/less waste, wskazówki dotyczące organizacji kuchni oraz przepisy i porady na kreatywne wykorzystanie resztek różnych produktów.
FAQ – Kompost Bokashi
Czym kompostowanie Bokashi różni się od tradycyjnego kompostowania?
Tradycyjny kompostownik to proces tlenowy czyli materia organiczna gnije, wydziela amoniak i przyciąga muszki. Bokashi działa odwrotnie: w szczelnie zamkniętym pojemniku, bez dostępu powietrza, bakterie kwasu mlekowego przeprowadzają fermentację – ten sam proces, który tworzy kiszonki. Efekt? Brak nieprzyjemnych zapachów i możliwość prowadzenia kompostowania bez ogrodu, nawet w szafce pod zlewem.
Co można, a czego nie można wrzucać do pojemnika Bokashi?
Do Bokashi można wrzucać niemal wszystkie odpady kuchenne – resztki warzyw i owoców, skorupki jaj, fusy z kawy, ale też mięso, ryby, nabiał i resztki gotowanych potraw, których nie przyjmuje tradycyjny kompostownik. Należy unikać nadmiernych ilości płynów i olejów oraz mocno spleśniałego lub zgniłego jedzenia – jeden lekko nadgnity pomidor nie zaszkodzi, ale duże ilości zepsutej żywności mogą zakłócić fermentację.
Jak długo trwa proces fermentacji Bokashi i co powstaje na końcu?
Fermentacja trwa od 10 do 14 dni w szczelnie zamkniętym pojemniku. Powstają dwa produkty: płyn Bokashi (odprowadzany co 2-3 dni przez kranik), który po rozcieńczeniu z wodą w proporcji 1:50 służy jako nawóz do roślin lub środek do udrażniania rur, oraz sfermentowana masa, którą zakopuje się w ziemi. Po około 3 tygodniach masa stabilizuje swój odczyn i nadaje się do użyźniania upraw.
Na powierzchni masy pojawił się nalot – czy to powód do niepokoju?
To zależy od koloru. Biały, puszysty nalot to promieniowce – pożyteczne mikroorganizmy świadczące o prawidłowej fermentacji, których nie należy usuwać. Natomiast czarna lub zielona pleśń sygnalizuje problem: dostęp powietrza lub zbyt dużą wilgotność. W takim przypadku warto dosypać grubą warstwę otrębów i dokładnie uszczelnić pokrywę. Jeśli pojawi się intensywny gnilny zapach, wsad należy wyrzucić.
Czy Bokashi jest opłacalne finansowo?
Jak najbardziej. Statystyczna rodzina z dwójką dzieci wytwarza rocznie blisko 300 kg bioodpadów. Dzięki Bokashi zamieniają się one w darmowy nawóz. Z jednego 14-litrowego pojemnika można uzyskać od 10 do 60 porcji płynu nawozowego, co pozwala zaoszczędzić kilkadziesiąt złotych rocznie na kupnych odżywkach do roślin. Dodatkową oszczędnością jest możliwość zastąpienia chemicznych środków do udrażniania rur płynem Bokashi.
